Publikacje » Opinie

Wyślij Wyślij | Wyślij Drukuj

Kluczowe wnioski z diagnozy „Internacjonalizacja Obszaru Metropolitalnego"

Profesor Krystyna Gawlikowska-Hueckel

k.gawlikowska-hueckel@instytut-rozwoju.org

Kluczowe wnioski z diagnozy „Internacjonalizacja Obszaru Metropolitalnego"

 Krystyna Gawlikowska-Hueckel, Stanisław Umiński


 Najważniejsze ustalenia

1. Obszar Metropolitalny cechuje się relatywnie stabilnym udziałem w eksporcie krajowym (w latach 2008-2013 wzrost z 4,7% do 5,7%). Nastąpiło to w trudnych latach kryzysu, w których odnotowano spadek wymiany międzynarodowej na rynkach światowych. Fakt ten może świadczyć o znacznych zdolnościach adaptacyjnych przedsiębiorstw zlokalizowanych w OM.

2. W OM eksport generowany jest w dominującej części przez przemysł; mniejsze znaczenie mają usługi, a najmniejsze rolnictwo. Związane jest to ze specyfiką i odrębnością tych trzech sektorów gospodarki. Przemysł jest działem, który w największym stopniu podlega internacjonalizacji. Warto podkreślić, że wysoki eksport może przyczynić się do wzmocnienia roli przemysłu, co jest bardzo ważne wobec planów reindustrializacji gospodarek krajów UE. Próby renesansu tego sektora są w pełni uzasadnione. Jak wynika z badań (European Commission, 2012), 80% innowacji powstaje w przemyśle, 75% eksportu jest generowane przez przemysł. Jedno miejsce pracy w przemyśle stwarza jedno miejsce pracy w usługach.

3. W OM występuje specyficzna struktura produktowa eksportu, w której dominują: statki, łodzie oraz konstrukcje pływające oraz druga – pod względem znaczenia grupa towarowa – paliwa mineralne, oleje substancje bitumiczne woski mineralne. Grupę towarową: statki i łodzie cechują największe ujawnione przewagi komparatywne (w stosunku do pozostałych eksporterów krajowych).

4. W eksporcie Obszaru Metropolitalnego największe znaczenie mają produkty o relatywnie niskim stopniu przetworzenia. Eksport ten jest zróżnicowany pod względem kierunków docelowych.

5. Niska – w porównaniu do innych obszarów metropolitalnych – jest intensywność handlu wewnątrzgałęziowego. Nawiązując do teorii Castellsa, świadczy to o relatywnie niewielkim zaangażowaniu przedsiębiorstw we wspólne projekty biznesowe, realizowane w ramach powiązań sieciowych. Pozytywną stroną niskiego udziału wymiany wewnątrzgałęziowej w wymianie jest większa odporność na szoki wywołane załamaniem produkcji w firmach kooperujących.

6. OM cechuje relatywnie niski udział krajów UE w eksporcie ogółem. Większe „ciążenie” w kierunku krajów UE15 występuje w gminach OM - poza Trójmiastem. Najpoważniejszymi odbiorcami eksportu podmiotów mających siedzibę w OM są: Norwegia, Niemcy, Niderlandy, USA i Szwecja. W latach 2008-2013 nastąpiły zmiany w strukturze sprzedaży; największe przyrosty odnotowano w przypadku Singapuru oraz USA.

7. Analiza lokalizacji eksporterów wskazuje na ich znaczną koncentrację w gminach Gdańska, Gdyni oraz w gminie miejskiej Tczew. W 2013 roku podmioty mające siedzibę w tych gminach generowały łącznie 88,8% obrotów eksportowych całego OM. W latach 2008-2013 dominacja tych gmin zwiększyła się.

8. Dominującym środkiem transportu, wykorzystywanym przez eksporterów, jest transport morski.

9. W grudniu 2013 roku, w OM działało 81 inwestorów zagranicznych. Większość inwestycji (64) zlokalizowanych było w Trójmieście (obliczenia wykonane w oparciu o bazy danych PAIiIZ). Zlokalizowanych jest tu także 61 firm znajdujących się na liście „wielkich inwestorów”. Z 4885 podmiotów z udziałem kapitału zagranicznego zarejestrowanych w województwie pomorskim (wg. REGON), 85% (4160) przypada na OM.

10. Przeważająca część eksportu (77,3% wolumenu) pochodzi z firm z kapitałem krajowym. Jest to sygnał świadczący o tym, że rodzime firmy, mające siedzibę w obszarze metropolitalnym, skutecznie radzą sobie na rynku globalnym.

11. Większość inwestycji zagranicznych w OM zrealizowana została w sekcji C, czyli w przetwórstwie przemysłowym. Kapitał zainwestowany w OM pochodzi przede wszystkim z USA, Niemiec, Finlandii, Wielkiej Brytanii, Kanady, Danii, Szwecji, Szwajcarii oraz Niderlandów.

12. Cechą OM jest znaczne wewnętrzne zróżnicowanie. Wyraźna koncentracja eksportu oraz ZIB występuje w rdzeniu. Jest to prawidłowość, która dotyczy również innych obszarów metropolitalnych. Dywersyfikacja odnosi się również do zróżnicowania oferty eksportowej, koncentracji produktowej eksportu oraz rynków zbytu.

13. Przejawem internacjonalizacji jest tworzenie oferty edukacyjnej w obcych językach, co przyciąga studentów zagranicznych. Uczelnie OM proponują 20 rodzajów kursów na poziomie BA i MA w języku angielskim (dla porównania: Metropolia Poznańska 27, Krakowska 76, Wrocławska 57, Warszawska 230).

14. Jednym z aspektów internacjonalizacji jest tworzenie brandingu. Kreowaniu wizerunku i promocji metropolii sprzyjają różnego rodzaju wydarzenia o charakterze kulturalnym oraz wystawienniczym. W OM organizowanych jest wiele tego rodzaju imprez. Unikatowymi imprezami organizowanymi na terenie OM są: Festiwal Szekspirowski, Międzynarodowy Festiwal Organowy, Jarmark św. Dominika, Targi Bursztynu Amberart oraz Festiwal Open’er w Gdyni.

15. W województwie pomorskim działa jedna z najbardziej skutecznych w kraju agencji zajmujących się przyciąganiem oraz obsługą zagranicznych inwestycji bezpośrednich (Invest in Pomerania), nie funkcjonuje natomiast kompleksowy system promocji eksportu. Lukę w tym względzie wypełni powstający Pomorski Broker Eksportowy.

16. Potencjalna, ogólna atrakcyjność obszaru metropolitalnego, jest wysoka (klasa B atrakcyjności). Rzeczywista atrakcyjność inwestycyjna – oceniana na podstawie napływu inwestycji – wskazuje na wysoką pozycję OM pod względem: produktywności majątku trwałego oraz pracy, samofinansowania JST oraz nakładów inwestycyjnych. Najwyższe oceny atrakcyjności inwestycyjnej uzyskały: Sopot, Pruszcz Gdański, Tczew, Gdańsk, Gdynia, Wejherowo, Puck, Kolbudy, Reda (Godlewska-Majkowska, et.all., 2012). Do branż priorytetowych, jeżeli chodzi o politykę inwestycyjną, zalicza się: sektor ICT, energetykę, branżę farmaceutyczną i kosmetyki, sektor usług nowoczesnych BPO, logistykę oraz branżę motoryzacyjną.


Kluczowe wnioski i rekomendacje dla polityki

1. Eksport podmiotów mających siedzibę z OM w perspektywie do 2030 roku determinowany będzie zarówno przez czynniki koniunkturalne, jak też strukturalne. Reakcja eksporterów OM na obecny kryzys potwierdziła ich relatywnie wysoką odporność na zewnętrzny szok popytowy. Załamanie koniunktury stanowiło jednak lekcję, sygnał, że sytuacja w globalnej, otwartej gospodarce jest często nieprzewidywalna i wysoce zmienna. W dłuższej perspektywie, na eksporterów oddziaływać będą takie czynniki, jak: przesuwanie się centrum gospodarczego świata do Azji, spadek kosztów transportu międzynarodowego, zmiany na światowym rynku energetycznym.

2. W eksporcie OM wyraźnie przejawia się jego „morski” charakter. Wnioski w zakresie przewag konkurencyjnych w diagnozie cząstkowej „internacjonalizacja”, są zbieżne z wnioskami w części „kluczowe motory rozwoju” w tym względzie, że przewaga związana z „morskością” jest trwała, powinna być wzmacniania i utrwalana – zgodnie z ideą tzw. inteligentnej specjalizacji. Nie będzie to grozić procesem niekorzystnej inercji, jeśli długofalowa strategia polegać będzie na inwestowaniu w innowacje i poprawę konkurencyjności.

3. Podstawą eksportu są produkty przemysłowe. W największym stopniu podlegają one umiędzynarodowieniu. W debacie publicznej formułowany jest postulat podjęcia działań mających na celu wzrost eksportu usług (medycznych, edukacyjnych, kultury, dla biznesu), co jest zasadne. Należy jednak mieć świadomość zmiany priorytetów polityki gospodarczej w UE w kierunku reindustrializacji. Powstające obecnie centra usługowe są istotnym elementem wysokiej atrakcyjności osiedleńczej, kreują też eksport. Sektor tego typu usług w OM nasyci się jednak w nadchodzących latach, ponadto w usługach stosunkowo łatwo o przeniesienie działalności do innych krajów (o niższych kosztach pracy). W perspektywie długookresowej to przemysł będzie podstawą konkurowania na rynkach międzynarodowych.

4. Należy zastrzec, że analiza otwartości gospodarki w ujęciu regionalnym w Polsce jest trudna do przeprowadzenia ze względu na ograniczenia w dostępie do danych statystycznych. Jedyną możliwością jest oparcie się na danych ze sprawozdań F01. Z analizy, przeprowadzonej w oparciu o te dane wynika, że inne obszary metropolitalne cechuje wyższa relacja eksportu do produkcji sprzedanej.

5. Zidentyfikowany w diagnozie „kluczowe motory rozwoju”, niski poziom innowacyjności znajduje swoje odzwierciedlenie w strukturze eksportu, w której udział produktów wysokich technologii ulega obniżeniu.

W warstwie działań rekomendacyjnych proponujemy:

1. Uzupełnienie luki względem innych regionów Polski, w zakresie budowy kompleksowego systemu promocji eksportu, opartego przede wszystkim na rozpoznaniu potrzeb podmiotów eksportujących oraz silnych stron. System taki powiązany musi być z promocją OM jako miejsca podejmowania inwestycji zagranicznych. Przyciąganie zagranicznych inwestorów – w warunkach Polski – jest w znacznej mierze tożsame z promocją eksportu

2. Eliminowanie barier w zakresie zewnętrznej dostępności transportowej do regionu, co przyczyni się do napływu inwestycji i pomoże ograniczyć negatywne skutki peryferyjności regionu względem innych obszarów metropolitalnych Polski.

3. Podjęcie działań mających na celu rozpowszechnienie wiedzy na temat korzyści związanych z działalnością eksportową, co powinno przyczynić się także do „odblokowania” potencjału eksportowego wielu małych firm.

4. Propagowanie wiedzy na temat pozytywnego związku między aktywnością innowacyjną i eksportem. Polityka proinnowacyjna w świetle współczesnych badań nad naturą eksportu – traktowana jest jako alternatywa dla tradycyjnej polityki wsparcia eksportu.

5. Dywersyfikację ryzyka związanego z rozwojem eksportu, które jest wielopłaszczyznowe. Nadmierna specjalizacja nie jest wskazana, aczkolwiek nie da się jej uniknąć w scenariuszu szybkiej ekspansji eksportowej. W warunkach polskich, wysoka dynamika eksportu w układzie regionalnym, wiązała się – jak dotychczas – ze znaczną specjalizacją. Redukcji ryzyka sprzyjać będzie dywersyfikacja kierunków geograficznych, form własności (kapitał krajowy vs. zagraniczny), podmiotów gospodarczych według wielkości itp.

Ostatnie publikacje tego autora:


Uporządkuj według